ÇAM BALI VE BURSA

 

 

       Salgı balı, sokucu-emici ağız yapısına sahip bazı böceklerin,bitkilerin iletim demetlerini delip bitki ozsularını emerek gereksinimi olan proteinli kısmını bünyelerinde tutup, dışarı attıkları karbonhidrat içeriği yuksek olan kısmının arılar tarafından toplanarak bala dönüştürülmesi ile olur. Halk dilinde Balsıra, Basra, Balciği olarak isimlendirilen çam balı, çam pamuklu koşnili Marchalina hellenica  tarafından çıkarılan salgının arılar tarafından toplanması ile oluşmaktadır. Marchalina hellenica (Genn.), Dünyada yalnız Türkiye ve Yunanistanda bulunmaktadır. Çam ağacı türlerinden Pinus brutina Ten.,P.Pinea L., P.Halepensis Miller (Halep camı) ve P.Svlvestria L’yi tercih etmektedir.

Marchalina Hellenica’nın Görünümü

       Marchalina hellenica’nın yumurtaları acık sarı renkte 0.72 mm boyunda, 0.37 mm enindedir. Pamukcuk icinde yumurtalar birbirine yapışık değildir. Dişiler yumurtalarını ağaç dalının güneşi az gören kısmına bırakmaktadırlar. Yere düşmüş dişiler de yumurtalarını, ağacın dibinde bulunan taş parçacıklarının altlarına pamukçuk salgılayarak içine bırakırlar.Dişi Marchalina hellenica, limon sarısı renginde ve sırtı yuvarlaktır. Antenleri işçi arılarda olduğu gibi 11 halkalıdır. Gözleri iyi gelişmiştir. Karın halkalarında 4 çift stigma bulunmaktadır. Ağzı yarık şeklindedir. Kısa bir hortumu bulunur. Erginlerin ortalama boyu 7.57 mm, eni ise ortalama 3.60mm’dir. Kanatları yoktur. 3 cift bacağı bulunmaktadır. Bir saatte 36-120 cm hareket etmektedirler.Erkek Marchalina hellenica ise siyahımsı koyu kahverengindedir. Anteni 9 segmentlidir. Ağız parçaları körelmiştir.

       Birleşik göze sahip olup antenlerinin altında dışa bombeli şeklinde bulunmaktadır. Göğüs ve karın halkalarında doksal skleritler bulunur. Kanat yoktur. Uzunluğu ortalama 1.73 mm, eni ise 0.80 mm’dir.

Hayat Devreleri

       Marchalina hellenica (Genn.) arılar gibi yumurta ile hayata merhaba derler. Yumurtalardan 6 hafta sonra larva çıkar. Larvalarda 3 defa gömlek değiştirerek ergin hale gelir. Bir yıl kadar yaşam süreleri vardır. Marchalina hellenica’nın erginleri, yükseltiye göre mart ayı sonundan mayıs ayının üçüncü haftasına kadar; yumurtaları nisan ayının başından temmuz ayı başına kadar; 1.evre nimfler mayıs ayının üçüncü haftasından ağustos ayının ikinci haftasına kadar değişen süreçte 33-40 gün; 2.evre nimfler haziran ayının ikinci haftasından aralık ayının ilk günlerine kadar değişen süreçte 120 gün ve 3. evre nimfler ise ekim ayının ikinci haftasından mayıs ayının üçüncü haftasına kadar değişen süreçte 160 gün sürdüğü görülebilmektedir. Dişiler senede bir defa yumurtlamaktadır. Yumurtalar genelde mayıs ayı başlarında bırakılmaya başlamakla beraber bu sure yükseltiye bağlı olarak nisan ayının başlarından mayıs ayının ortalarına kadar sürmektedir. Bu süreçte ergin dişiler beslenmeye bırakılarak 2-4 gün pamukçuk salgılamaya başlar. Daha sonra 3-12 gün suresince pamukçuklar ise 200-300 adet yumurta bırakarak hayata veda ederler. Marchalina hellenica’nın 1.evresi 33-40 sürmektedir. Yapılan araştırmalarda yükseltiye göre bu zaman genel de haziran ayının ortalarından temmuz ayının sonuna kadar değişmektedir.Çam koşnilin arıcılar tarafından bal aldıkları dönem 2. evredir. Bu dönemde en yoğun balsıra oluştururlar. 2. donem larvaların boyu ortalama 3.77 mm ve eni 2.09 mm’dir. 1. devre atma esnasında larvalar 5 cm kadar yer değiştirirler. Daha sonra yeni girdikleri kabuk altında beslenmeye başlarlar. Burada kendilerini koruyacak pamuksu yapı oluştururlar. 2. deri değiştirinceye kadar larvalar yer değiştirmezler. Larvaların 2. evresi yükseltiye bağlı olarak genelde ekim ayının ikinci haftasından aralık ayının son haftasına kadar 120 gün kadar sürmektedir. 2. deri değiştirme esnasında larva tekrar hareketlenir ve bu sure 3-5 gün devam ederek 3. evreye girerler.3. evre 160-170 gün sürmektedir. Genelde mart ayının son günlerinden mayıs ayının üçüncü haftasına kadar değişmektedir.3.evre nimfleri erginleşmeden önce 3-11 gün süren pamukçuk içinde beslenmeden uyuşuk bir donem geçirirler.Marchalina hellenica’nın toplam nimf (larva) donemi 318-322 gün sürmektedir. Marchalina hellenica’nın bireyleri 14-16 gün görülmektedir. Marchalina hellenica’nın yumurtalarının % 42-94 oranında açıldığı; %12-84’nun ergin birey olarak yaşadığı tespit edilmiştir.

Marchalina Hellenica’nın Tercih Ettiği Ağaç Dalların Özelliği

       Marchalina hellenica ağıcın güneye bakan dalların alt kısımlarında yoğun olduğu gözlenmiştir. Ayrıca dal kalınlığı 51-55 cm çapında olan dallarda yoğun yaşadığı tespit edilmiştir.

 

Çam Balının Oluşumu ve Salgılama Zamanı

       Marchalina hellenica (Genn.)’nın dişi ergin evresi, deri değiştirme zamanları ve 3. nimf evresini takip eden 3-11 günlük pseudopup donemi hariç çam ağaçlarının kabukları arasında hortumlarını ağıcın iletim demetlerine sokarak sürekli beslenirler. İletim demetindeki özsuda protein miktarı az bulunduğundan ihtiyaçlarını karşılamak için fazla miktarda emgi yaparlar. %80 karbonhidrat (şeker) içeren özsuyun fazlalığını anüs yolu ile dışarıya atarlar. Gül kırmızısı renginde ve hoş kokulu olan bu dışkıyı arılar kovanlarına taşıyarak bala dönüştürürler.  Alçak yerlerde Marchalina hellenica’nın 1. deri değiştirmeden sonra haziran ayının son haftasında arıların toplayabileceği balsıra salgılanmaya başlar ve yüksek yerlerde bu sure temmuz ayının son günlerini bulur. Nispi nemin %70’in üzerinde bulunduğu günlerde daha fazla salgı yapılmaktadır. 3. dönem nimfleri daha büyük olduğu için bu dönemde daha fazla salgı yapıldığı gözlenmiştir. Bal salgılama işlemi alçak yerlerde mart ayı sonuna kadar, yüksek yerlerde mayıs ayı başına kadar sürmektedir.

Marchalina Hellenica’nın Çam Ağaçlarına Etkisi

       Yapılan çalışmalarda Marchalina hellenica ile bulaşık olan ve olmayan ağaçlar arasında istatistiksel açıdan önem taşıyan artım kaybı tespit edilmemiştir. Buna gore Marchalina hellenica’nın çam ağaçları üzerinde gelişmeyi önleyici zararlara neden olmadığı belirlenmiştir.

Transplantasyon (Taşınarak Aşılama) Çalışması

       Marchalina hellenica yükseklik durumuna göre 1 Nisan-20 Mayıs arasında salgıladığı pamukçuk icine yumurtlamaktadır. Bu pamukçuk içindeki yumurtalar ağıcın gövde ve dallarında olabileceği gibi ağacın dibinde çam pürünün altında ve yakınındaki taş ve çalıların altında da birikmektedir. Transplantasyon işlemini çam ağacının dalı ile götürerek başka yere aşılama yapmak mümkün olmakla beraber pratik yönü bulunmamaktadır.Bu nedenle Marchalina hellenica (Basra) ile bulaşık çam pürleri daha önceden hazırlanmış ve içine ısıtılmış gazete kağıdı veya ısıtılmış pamuklu bir bez parçası konularak nemlendirilmiş çuval veya kasa içine yerleştirilir. Havalandırmanın sağlanması ve kızışmanın önlenmesi için bir sıra böcek bir sıra çam pürü olacak şekilde 3-5 sıra yapılır ve üstüne nemli bir madde ile kapatılarak gölgede bir süre bekletilir. Nakil akşam veya gece serinliğinde yapılmalıdır. Aşılama genç veya orta yaşlı cam ağaçlarına yapılır. Kuzey rüzgarlarına kapalı, yaz aylarında deniz meltemi alan hava akımının olduğu yerler tercih edilmelidir. Aşılama, çam ağıcı gövdesinin toprakla buluştuğu yerin en az güneş alan kuzey tarafındaki pürler kaldırılarak nemli toprak tabakası çıkıncaya kadar 30-40 cm çapında bir yer açılır. En alta bir miktar çam

püresi yerleştirilerek hafifçe nemlendirilir. Bunun üzerine yoğun basra ve yumurtasından (pamuk çekirdeği gibi görülür) bir el tutamı konur. Daha sonra üzerine tekrar ince bir plaka çam pürü serilir. Bunun üzerine o yerden çıkarılan ilk pür tabakası basranın ağaca çıkmasını engellemeyecek şekilde yerleştirilir.Bu üst tabakanın da nemlendirilmesi

aşılamanın başarısını arttırmaktadır. Ağacın gövdesinde örümcek ağı gibi engeller varsa temizlenmeli ve gerekirse gövdede kabuk altına ağaca zarar vermeyecek şekilde küçük ince yarıklar açılmalıdır.

Başarılı olan yerlerde ağustos ayında arılar çamları ziyarete başlar. İlk yıl seyreklik görülebilir ise de 2. yıl ağacı tamamen Basra kaplamaktadır.

 

BURSA'DA ÇAM BALI

       Dünyada üretilen çam balının % 90'ı ülkemizde üretilmektedir.Üretim alanı Akdeniz bölgesi,Ege bölgesi ve Marmara bölgesindeki kıyı şeritlerinde bulunan ağırlıklı kızıl çam ormanlarıdır.

İller bazında bakıldığında Antalya, Muğla, Denizli, Aydın, İzmir, Manisa, Balıkesir, Çanakkale, Tekirdağ,İstanbul ve Bursa illeridir.

Bursa ilinde bir çok bölgede çam koşnili (marchalina hellenica) çam ormanlarımızda bulunmaktadır.

 

       Muğla Arıcılık ve Çam Balı kongresinde Sayın Orman ve Su İşleri Bakanı Veysel EROĞLU bu alanların korunacağını ve plantasyon çalışmalarında kesim sürelerinin 60 yıldan 140 yıla çıkarıldığını söylediler.Bu arıcılarımız ve çam balı üretimi açısından önemli bir gelişmedir.

 

 

        Bursa Birlik Üyelerimiz bu böceğin yaygınlaştırılması için Orman Bakanlığının 2010 yılında yayınlandığı genelge öncesinde önemli gayretler sarf ettik.Birlik yönetimi 2008 yılında Orman Bölge Müdürümüz  Ali Beyi ziyaret ettik.Ziyaret sebeplerinden bir tanesi de Narlıdere ve Dudaklı bölgesindeki Çam ormanlarının (Çam koşnili bulunan) kesim işlemine tabi tutulması idi.Kesilmemesi kesimin ertelenmesi ve bu alanda kesim süresinin uzatılması talebinde bulunduk.Program gereği seyreltme kesiminin yapılacağı belirtildi.O zaman bu bölgede işlerine yaramayan böcekli dalların başka alanlara taşınmasına müsaade istedik.Zararlı böcek olduğu için izin veremeyiz diye cevap verildi.Birlik üyelerimiz araçları ile ekipler oluşturmuştuk.Ama o yıl bu işlemi yasal engel dolayısı ile gerçekleştiremedik.

 

Bu gün bu engel artık ortadan kaldırılmıştır. 

 

Bu gün Bursa bölgesinin en uç birimi olan Gemlik Narlı köyünden Karacabey Bayramdere köyüne kadar bir çok alanda Çam balı üretilebilmektedir.

 

 

 




Son Duyurular
» Mustafa Kemalpaşa İlçesi Orman İşlt.Şefini ziyaret
» bal alımı
» Apımondıa Yarışmaları
» Karacabey bölgesindeki arıcılarımızın dikkatine !
» Edirne iline sevk işlemlerinde uygulanacak Tampon bölge yazısı
» Birliklerin Genel Kurul ve Tüzüklerinin Tescil işlemleri
» Bursa Balı 110 Bal arasında 2.olmuştur
» 2016 DESTEK LİSTESİ
» 5.Olağan Genel Kurul İlan ve Gündemi
» kredi erteleme örnek dilekçesi
» Kredi erteleme talebi ile ilgili Merkez birliğinin yazısı
» Çam balı alanlarında konaklama
» Gemi ile geçişlerde Arıcılara öncelik hakkı genelgesi
» arılı kovan başvuruları 2016
» Arılık Transfer ve Konaklama 2016 talimatı
» HAYVAN HASTALIKLARI İLE MÜCADELE VE HAYVAN HAREKETLERİ KONTROLÜ GENELGESİ (2016/02
» kovan fotografları
» Ercan DÜLGEROĞLU'nun programı
» 2015 Yılı Arıcılığımız
» 4.Geleneksel Arıcılık Paneli