|
|
Kovan
 |
Arı kolonisinin bütün bir ömrünü geçirdiği kovanın teknik
özellikleri, arıcılığın verimliliğiyle yakından ilgilidir. Bugün dünya
üzerinde çok değişik modellerde kovan çeşitleri kullanılmaktadır, fakat
en yaygın olanları Langstroth ile Dadant tipi kovanlardır. Yurdumuzda
bir çok arıcı Langstroth tipi kovan kullanmakla birlikte, bu kovanlar
değişik ölçülerde yapıldığı için Dadant tipine yaklaşan ara modeller
çoğunluktadır.
Kovan, dip tahtası, gövde-kuluçkalık, ballık, örtü tahtası ve kapak olmak üzere 5 parçadan oluşur.
Kovan dip tahtası eğer tek parçadan yapılamıyorsa,
parçaların birleşme yerlerinde boşluklar bırakılmamalıdır. Çünkü dip
tahtasındaki her boşluk ve çatlak, dışarıdan gelen bakteri, mantar ve
böcekler için bir yaşama alanı sağlar. Özellikle güve kelebeği
yumurtalarını bu çatlakların içine bırakır.
Gövde ya da diğer ismiyle kuluçkalık arıların esas yaşam
alanıdır. Arıların giriş deliği bu bölümdedir. Ana arı genellikle bu
bölümde bulunur ve yumurtlama işlemlerini buradaki petek üzerinde yapar.
Arılar uygun mevsimde kovan gövdesine sığamadıklarında üst kata
çıkarlar. Arı kolonisi kış mevsimini kuluçkalıkta geçirdiği için kovan
gövdesinin sağlamlığına ve kış şartlarına dayanıklılığına daha çok özen
gösterilmelidir.
|
 |
Örtü tahtası olarak sağlam bez ya da çuval parçaları da kullanılabilir.
Hatta birçok arıcı bunu tavsiye etmektedir. Bez parçasının avantajı
kovan örtüsü açılırken ses yaparak arıyı kızdırmaması ve özellikle yazın
kovaniçi havalandırmasına yardımcı olmasıdır. Ayrıca kovan içindeki nem
ve rutubetin atılmasına da yardımcı olur. |
 |
Kapakta havalandırma delikleri muhakkak bulunmalı ve yazın bu
delikler açılmalıdır. Yine kovan kapağı yerine iyi oturan ve hava
şartlarından kovanı koruyacak şekilde yapılmalıdır.
Eğer kovan hazır olarak satın alınacaksa muhakkak
arıcılıkla uğraşan firmalardan alınmalıdır. Özellikle arıcılıkla
uğraşmayan, yerli marangozların yaptıkları kovanlarda bir çok teknik
hatalar bulunmaktadır.
|
|
Hangi tip kovan kullanılacak olursa olsun, iyi bir kovan için dikkat edilmesi gerekenler ortak kurallar aşağıdaki gibidir:
1- Kovan gövdelerinin kalınlığı en az 2.5x 3 cm olmalıdır. Kovan
gövdelerinde kullanılacak tahtalar iyi kurutulmuş, budaksız ve sağlam
ağaçlardan yapılmalıdır. Ihlamur ağacı kovan yapımında tercih edilir.
Fakat bulunamazsa en ideali çam tahtasıdır.
2- Kovanlar muhakkak usta birisi tarafından yapılmalı ve ölçüleri hassas
olmalıdır. Yapılan bütün kovanların aynı ölçüde olmasına dikkat
edilmelidir. Buna dikkat edilmezse özellikle çerçeve ve ballıkları
farklı kovanlarda kullanmak isteyince büyük problemler yaşanır.
3- Kovan modelleri daha önceden denenmiş ve kabul görmüş
ölçülere göre yapılmalıdır. Uzun tecrübelerin sonucunda ortaya çıkan bu
modeller arıların kendi doğal düzenlerini bozmadan en iyi şekilde
yaşamalarını sağlar.
4- Kovan gövdesinin özellikle birleşme yerlerinden içeriye rutubet almaması için izolasyona dikkat etmelidir.
5- Kovanların yalnızca dışa bakan tarafları beyaz ya da krem rengi boya ile güzelce boyanmalıdır.
6- Seyyar arıcılık yapacaklar düz kovan kapağını, sabit
arıcılık yapacaklar ise beşik şeklindeki kovan kapağını tercih
etmelidirler.
7- Arıların kovan içinde rahatça çalışması ve özellikle yaz
günlerinde kovan içinin havalanabilmesi için, gerekli boşlukların
bırakılması gerekir.
|
Buna göre;
- Yanlardaki iki çerçeve ile kovan iç yüzeyi arasında en 7.5 mm,
- Çerçeve başları ile kovan iç yüzeyi arasında 10 mm,
- Dip tahtası ile çerçeve alt çıtası arasında 25 mm,
- Bir çerçevenin ortası ile diğer çerçevenin ortası arasındaki boşluk 36-38 mm,
- Çerçeve üst çıtaları arasında 12 mm,
- Çerçeve üst çıtaları ile örtü tahtası arasında 10 mm boşluk olmalıdır.
8- Kovan dip tahtası mümkünse muhakkak seyyar yapılmalıdır.
Kovanlar aşağıda verildiği gibi 3 gruba ayrılabilir.
1. Basit Kovanlar
Ülkemizin her köşesinde bu tip kovanlara rastlamak mümkündür.
Bunlar yapılış ve görünüş tarzı olarak basit olup teknik ve gezginci
arıcılık için uygun olmayan kovanlardır. İçi oyulmuş kütükler, çamurla
veya samanla sıvanmış hasır veya çalıdan örülmüş sepetler olabildiği
gibi su kabakları, toprak kaplar, basit tahta kutular ve hatta meyve
sandıkları kovan olarak kullanılmıştır.
2. Geçit Kovanlar
Geçit tipi kovanlar, basit kovanlardan standart çerçeveli
kovanlara geçişte atılan ilk adım olup iki tip arasında bulunmaktadır.
Açılıp kontrol edilmeleri, bal hasadı ve diğer bir kısım uygulamalar
açısından basit kovanlardan üstündür. Önde ve arkada kapakları bulunan
dikdörtgen şeklindeki 4 parça tahtadan yapılmış küçük çerçeveli kovanlar
geçit kovanların en sık kullanılan örneklerindendir.
|
 |
3. Modern Kovanlar
Bugün dünyanın pek çok yerinde ve ülkemizde içerisinde
hareketli çerçevelerin bulunduğu standart çerçeveli modern arı kovanları
kullanılmaktadır. Langstroth ve Dadant olmak üzere iki tip modern kovan
bulunmasına karşın ülkemizde ve dünyada Langstroth tipi kovanlar daha
sık görülür. Her iki kovanda da sistem aynı olup sadece ölçüler
farklıdır. Modern kovanlar teknik arıcılıkta diğer kovan tiplerine göre
büyük avantaj ve yarar sağlarlar. Modern kovanların yararları ve
üstünlükleri aşağıdaki gibi sıralanabilir.
* Çerçeveli kovanın bütün parçalarının hareketli olması nedeniyle çıkarıp tamir etmek ve yenilemek mümkündür.
* İlkel kovanlara göre sağlam ve uzun ömürlüdür.
* Bu tip kovanlarda bilinen bütün arıcılık teknikleri rahatlıkla uygulanabilir.
* Koloniler istenildiği zaman bala veya diğer arı ürünleri üretimine yönlendirilebilir.
* İstenilen şekilde ve istenildiği zaman besleme yapılabilir.
* Her türlü hastalık ve zararlılar ile istenilen şekilde mücadele edilebilir.
* Ana arı yakından görülebilir ve gerektiğinde yenilenebilir.
* İstenildiği zaman bal hasadı yapılabilir.
* Gezginci arıcılık yapmak için idealdir.
4. Langstroth Kovanı
Langstroth arı kovanlarında kuluçkalık ve ballık aynı ölçüde olup
bu kovanlar florası zayıf, nektar dönemi kısa, kışların ılık geçtiği
sıcak ve kurak iklime sahip bölgelerde ve gezginci arıcılık şartlarına
uygundur. Langstroth tipi kovanlarda kuluçkalık ve ballık gövde ve
çerçeve ölçüleri birbirinin aynısıdır. Langstroth kovanında 10 çerçeve
kuluçkalıkta 10 çerçeve ballıkta olmak üzere toplam 20 çerçeve bulunur.
Kovan gövde kalınlığı 25 mm'dir. Kuluçkalık ve ballık ölçüleri dıştan
dışa 505 mm x 435 mm x 260 mm; içten içe ise 455 mm x 385 mm x 260
mm'dir. Langstroth kovanlara ait çerçevelerin dıştan dışa olan ölçüleri
440 mm x 250 mm olup çerçeve koltuk genişliği 37 mm'dir. Çerçevenin
dıştan dışa uzunluğu kovana oturma payları ile birlikte 472 mm'ye çıkar.
|
 |
5. Langstroth Kovanının Başlıca Parçaları
Kovan Dip Tahtası
Kovanın en altında bulunan parçasıdır. Dip tahtası sabit olmamalı, gerektiğinde kolayca çıkarılabilmelidir.
Ancak ülkemizde geniş ölçüde gezginci arıcılık yapıldığı için
dip tahtası sabit olarak yapılmaktadır. Uçuş tahtası dip tahtası boyunca
menteşeli ve kapanacak şekilde yapılmaktadır. Uçuş tahtası, kovan
bekçiliği yapan arılar için bir nöbet tutma yeri ve kovanın
havalandırılması sırasında kanat çırparak kovana hava pompalayan arılar
için durak yeridir. Aynı zamanda bu tahta arıların kovana giriş
çıkışlarını kolaylaştırır. |
 |
|